बुधवार, 11 दिसंबर 2019

सुर साधना

आइए संगीत सीखें।
संगीत - वैसा मूल ध्वनि जो कानों को सुनने में अच्छा लगे संगीत कहलाता है।
अलंकार - अलंकार का अर्थ सजावट होता है। इसलिए जब हम संगीत के सब्दों को एक खूबसूरत माला के तरह फिरो के उसको बार - बार दोहराते है उसे हम अलंकार कहते हैं। 
लर्निंग पॉइंट 

* संगीत में मुख्य रूप से 12 स्वर होते हैं।
1. सा
2. (कोमल)  रे
3. (सुद्ध)     रे
4. (कोमल) ग
5. (सुद्घ)    ग
6. (सुद्घ)    म
7. (तिब्र)    म
8. प
9. (कोमल) ध
10. (सुद्घ)  ध
11. (कोमल) नी 
12. (सुद्घ) नी 

* सा और को अचल स्वर माना जाता है यानी कि यह स्वर अपने स्थान पर स्थिर रहता है।
यह स्वर अपना स्थान कभी नहीं छोड़ता है।
आरोह - नीचे से उपर की ओर चढ़ने की क्रिया को आरोह कहते हैं।
जैसे - सा, रे, ग, म, प, ध, नि, सां।
अवरोह - उपर से नीचे उतरने की क्रिया को अवरोह कहते हैं।
जैसे - सां, नि, ध, प, म, ग, रे, सा।
* हमे कम से कम प्रत्येक दिन 10 मिनट सा का रियाज करनी चाहिए। उसके बाद आरोह - अवरोह का रियाज 40 मिनट करना चाहिए।
इससे हमें स्वरो की पकड़ होती है।

नीचे कुछ अलंकार दी गई है इसका रियाज प्रति दिन कम से कम 30 मिनट जरूर करें।

सा रे ग म प ध नि सां
सां नि ध प म ग रे सा

प्रथम अलंकार
सा
सा रे सा
सा रे ग रे सा
सा रे ग म ग  रे सा
सा रे ग रे सा
सा रे सा
सा
दूसरा अलंकार


प ध प
प ध नि ध प
प ध नि सां नि ध प
प ध नि ध प
प ध प


तीसरा अलंकार

सासा रेरे गग मम पप धघ निनि सांसां 
सांसां निनि धघ पप मम गग रेरे सासा

चौथा अलंकार

सासासा रेरेरे गगग ममम पपप धधध निनिनि सांसांसां
सांसांसां निनिनि धधध पपप ममम गगग   रेरेरे सासासा

अलंकार पांच 

सासासासा रेरेरेरे गगगग मममम पपपप धधध निनिनिनि सांसांसांसां
सांसांसांसां निनिनिनि धधध पपपप मममम गगगग रेरेरेरे सासासासा

अलंकार छः

सासासासासा रेरेरेरेरे गगगग मममम पपपप धधध निनिनिनिनि सांसांसांसांसां
सांसांसांसांसां निनिनिनिनि धधध पपपप मममम गगगग रेरेरेरेरे सासासासासा

अलंकार सात

सासासासासासा रेरेरेरेरेरे गगगग मममम पपपप धधध निनिनिनिनिनि सांसांसांसांसांसां
सांसांसांसांसांसां निनिनिनिनिनि धधध पपपप मममम गगगग रेरेरेरेरेरे सासासासासासा

अलंकार आठ

सासासासासासासा रेरेरेरेरेरेरे गगगगग ममममम पपपपप ध धधध निनिनिनिनिनिनि सांसांसांसांसांसांसां
सांसांसांसांसांसांसां निनिनिनिनिनिनि धधधध पपपपप ममममम गगगगग रेरेरेरेरेरेरे सासासासासासासा

अलंकार नौ 

सारेग  रेगम  गमप  मपध पधनि  धनिसं 
संनिध निधप धपम पमग मगर गरेसा 

अलंकार दस 

सारेगम रेगमपा गमपध मपधनि पधनिसां 
संनिधपा निधपम धपमग पमगरे  मगरेसा 

अलंकार ग्यारह 

सारेगमपा रेगमपध गमपधनि  मपधनीसां 
संनिधपमा निधपमग धपमगरे पमगरेसा 

लर्निंग पॉइंट 
 



कोई टिप्पणी नहीं:

एक टिप्पणी भेजें

SANGEET KA JANAK KAUN HAI

  संगीत का जनक कौन है ?  शिव पुराण से अनुशार , संगीत का जनक भगवन शिव को माना जाता है।   इस लिए इनका प्रतिमा नटराज के रूप में देखा जाता हैं। ...